Cách tăng tốc website WordPress: tự làm theo đúng thứ tự

Phần lớn website WordPress chậm không phải vì thiếu plugin tối ưu, mà vì làm sai thứ tự: nén CSS khi máy chủ phản hồi mất 2 giây, hoặc bật lazy-load cho chính ảnh banner. Bài này là trình tự tự làm cho người quản trị website WordPress, từ nền tảng đến chi tiết, kèm những việc nên tránh để không làm vỡ giao diện.

Trước khi sửa: đo, ghi lại và sao lưu

Không đo trước thì không biết bước nào có tác dụng. Lấy số liệu của ba đến năm mẫu trang (trang chủ, trang dịch vụ, bài viết, sản phẩm) bằng PageSpeed Insights và báo cáo Core Web Vitals trong Search Console, theo quy trình trong bài cách kiểm tra tốc độ website. Ghi lại chỉ số nào kém: LCP, INP hay CLS. Ý nghĩa từng chỉ số có trong bài Core Web Vitals là gì.

Sao lưu toàn bộ mã nguồn và cơ sở dữ liệu, lưu ở nơi khác máy chủ. Nếu hosting có môi trường thử nghiệm (staging), làm ở đó trước.

Thứ tự xử lý và tác động

Bước 1: Máy chủ, PHP và cơ sở dữ liệu

Nếu máy chủ mất hơn 1 giây mới trả về trang HTML, mọi tối ưu phía sau đều bị cộng thêm khoảng chờ đó.

• Phiên bản PHP: wordpress.org khuyến nghị PHP 8.3 trở lên. Website còn chạy PHP 7.x vừa chậm hơn vừa không còn được vá bảo mật. Nâng PHP cần kiểm tra plugin, theme tương thích trước; quy trình an toàn có ở trang nâng cấp WordPress và PHP.
• Thời gian phản hồi khi đã có cache: đo trang lần thứ hai. Vẫn chậm thì nút thắt nằm ở gói hosting (CPU, RAM bị giới hạn, máy chủ quá tải) hoặc vị trí máy chủ quá xa khách. Xem bài hosting ảnh hưởng tốc độ website.
• Dọn cơ sở dữ liệu: giới hạn số bản sửa đổi bài viết, xóa dữ liệu tạm hết hạn, kiểm tra bảng tùy chọn tự nạp (autoload) phình to do plugin đã gỡ để lại.
• Bộ nhớ đệm đối tượng (object cache) như Redis nếu hosting hỗ trợ, có ích nhất với WooCommerce và trang nhiều truy vấn.

Bước 2: Một giải pháp cache trang duy nhất

Cache trang lưu sẵn bản HTML đã tạo để không phải chạy PHP và truy vấn cơ sở dữ liệu cho mỗi lượt xem. Đây thường là bước có tác động lớn nhất với ít công sức nhất.

• Chọn giải pháp hợp với máy chủ: hosting chạy LiteSpeed thì dùng plugin cache của LiteSpeed; hosting có cache sẵn ở máy chủ thì bật cache đó trước khi cài thêm plugin.
• Chỉ dùng một plugin cache. Hai plugin cache cùng chạy gây xung đột, trang trắng hoặc hiển thị nội dung cũ.
• Với WooCommerce, loại trừ trang giỏ hàng, thanh toán, tài khoản khỏi cache.
• Bật tạo sẵn cache (preload) để khách đầu tiên không phải chờ.
• Sau khi bật, gửi thử form và đặt thử đơn hàng khi chưa đăng nhập.

Bước 3: Ảnh

Ảnh thường là phần tử LCP và là nguồn CLS phổ biến. Những việc cần làm theo thứ tự ưu tiên:

• Thu nhỏ ảnh về kích thước hiển thị trước khi tải lên; ảnh chụp điện thoại rộng 4000px cho khung 800px là lãng phí.
• Chuyển sang WebP (hoặc AVIF nếu máy chủ hỗ trợ), nén ở chất lượng vừa đủ.
• Không lazy-load ảnh đầu trang (banner, ảnh sản phẩm chính). Đây là lỗi rất hay gặp khi bật lazy-load cho tất cả.
• Khai báo chiều rộng, chiều cao cho ảnh, video, iframe để trình duyệt giữ chỗ, tránh xô dịch.
• Thay slider nhiều ảnh ở đầu trang bằng một ảnh tĩnh nếu có thể.

Chi tiết định dạng, kích thước, thẻ alt có trong bài tối ưu hình ảnh website.

Bước 4: Font chữ

• Giới hạn ở một hoặc hai họ font, mỗi họ hai hoặc ba độ đậm thực sự dùng.
• Tự lưu font trên máy chủ của website thay vì tải từ dịch vụ bên ngoài, dùng định dạng WOFF2, và kiểm tra bộ font có đủ ký tự tiếng Việt.
• Đặt font-display: swap để chữ hiện ngay bằng font hệ thống trong lúc chờ.
• Tải trước (preload) font dùng cho tiêu đề đầu trang nếu nó ảnh hưởng LCP.

Bước 5: CSS và JavaScript

Bước này cải thiện INP nhiều nhất nhưng cũng dễ làm vỡ website nhất. Làm từng thay đổi một.

• Hoãn (defer) JavaScript không cần cho phần đầu trang. Loại trừ các tệp mà menu, slider đầu trang, form cần để chạy.
• Trì hoãn mã bên thứ ba (chat, pixel, mã đo lường phụ) cho tới khi người dùng tương tác, nếu công việc kinh doanh chấp nhận được. Lưu ý tính năng trì hoãn này có thể làm lượt bấm đầu tiên chậm hơn, xem INP kém trên WordPress.
• Tắt CSS, JS của plugin ở trang không dùng. Ví dụ mã của plugin form chỉ cần ở trang liên hệ.
• Thu gọn (minify) CSS, JS là việc có tác động nhỏ. Còn gộp nhiều tệp làm một thường không mang lại lợi ích trên máy chủ dùng HTTP/2 trở lên, lại hay gây lỗi.
• Sau mỗi thay đổi: mở menu trên điện thoại, gửi thử form, bấm nút Zalo, thêm sản phẩm vào giỏ.

Bước 6: Rà plugin và mã bên thứ ba

Số lượng plugin ít quan trọng hơn việc mỗi plugin tải gì, ở trang nào. Lập danh sách và hỏi với từng plugin, từng đoạn mã: còn dùng không, có thay bằng tính năng có sẵn không, có tải trên mọi trang không.

• Gỡ hẳn (không chỉ tắt) plugin không dùng; tiêu chí chọn plugin xem bài plugin là gì.
• Thay bản đồ nhúng bằng ảnh tĩnh kèm liên kết mở Google Maps ở trang không phải trang liên hệ.
• Video YouTube nhúng: hiển thị ảnh xem trước, chỉ tải trình phát khi bấm. Xem bài đăng video lên website.
• Gộp các mã đo lường trùng nhau (cùng lúc gắn mã Analytics trực tiếp và qua Tag Manager).

Những việc không nên làm

• Cài hai plugin cache hoặc cài thêm plugin tối ưu trên hosting đã có cache máy chủ mà không tắt bớt.
• Bật mọi tùy chọn tối ưu cùng lúc rồi không biết tùy chọn nào làm hỏng form.
• Dùng plugin tối ưu bản bẻ khóa tải trên mạng. Đây là đường đi phổ biến của mã độc; hậu quả xem ở trang xử lý mã độc WordPress.
• Gỡ mã đo chuyển đổi quảng cáo chỉ để điểm đẹp, rồi mất dữ liệu tối ưu chiến dịch.
• Chạy theo điểm 100 trên máy tính trong khi khách dùng điện thoại và dữ liệu thật vẫn kém.

Khi nào nên dừng tự làm?

Nên nhờ người có kinh nghiệm khi: thời gian phản hồi máy chủ vẫn cao dù đã có cache; INP kém mà không xác định được script gây ra; website WooCommerce nhiều plugin và mỗi lần chỉnh lại lỗi một chức năng; hoặc theme đã lâu không được cập nhật. Với theme quá cũ, tối ưu chỉ là vá tạm, làm lại trên nền WordPress mới có lợi hơn về lâu dài.

Dịch vụ tối ưu tốc độ website của Marketing SEO Top có gói 3 triệu cho website giới thiệu ít plugin và gói 7 triệu cho website nhiều mẫu trang cần đạt Core Web Vitals; website lớn báo giá theo hiện trạng. Nếu muốn có người giữ tốc độ ổn định sau khi tối ưu, việc kiểm tra định kỳ nằm trong bảo trì website WordPress.

Câu hỏi thường gặp